| * Blog jemeński |
|
JEMEN - listopad 2010 r.
Zdjęcia z Jemenu można zobaczyć klikając tutaj.
Przygotowanie czegoś takiego wygląda w ten sposób, że pan kawiarz: |
| * Blog jemeński |
|
JEMEN - listopad 2010 r.
Zdjęcia z Jemenu można zobaczyć klikając tutaj.
Przygotowanie czegoś takiego wygląda w ten sposób, że pan kawiarz: |
Gdy mówiłam że jadę do Jemenu, znajomi pukali się w czoło! Przecież tam Al-Kaida, bazy terrorystów, niebezpiecznie, strzelają do cudzoziemców, porywają… - nasłuchałam się. No i oto tu jesteśmy. Ja jako pilot i moja siedmioosobowa grupka. Jak jest? Sympatycznie, no i egzotycznie, bo Jemen to jeden z najciekawszych krajów arabskich, nieskażony jeszcze masową turystyką. A jak z bezpieczeństwem? To już trudniejszy temat - zależy w jakim regionie...
Niesamowicie magiczne to miejsce. Nie tylko ja tak myślę – cała nasza grupa uważa podobnie. Mowa o Sanie, jemeńskiej stolicy, według legendy założonej przez jednego z synów Noego (tego od arki zbudowanej w celu przetrwania potopu). Zdaniem Jemeńczyków to najdłużej nieprzerwanie zasiedlone miasto świata, ale nie chcę im mówić, że tak samo mówią o swoim mieście mieszkańcy Damaszku. Nikt jednak z historyków nie kwestionuje, że metropolia istnieje już minimum 2,5 tysiąca lat.
Trzeba przyznać, że ludzie są tu niezwykle sympatyczni. Co chwila pozdrawiają, uśmiechają się, zagadują (był nawet taki jeden co krzyczał „Kocham cię!”), a do tego pozwalają się fotografować bez żądania „Photo-one dolar”. No i poza tym nie wciągają na siłę do sklepów, a jeśli sprzedają coś do jedzenia, to chętnie towarem częstują, nawet jeśli widzą, że i tak nic się nie kupi. 
Weszliśmy na kawę na dach jednego z takich domów służących jako hotel – muszę przyznać że widok na ciasno zabudowaną takimi wieżowcami starówkę, robi wrażenie, a jeśli do tego dodać jeszcze nakładające się głosy muezzinów śpiewających ezan (wezwanie do modlitwy) to naprawdę człowiek czuje się jak w „Baśni z Tysiąca i Jednej Nocy”.
Powstał na polecenie samego prezydenta, któremu jakoś nie przeszkadzało przeznaczenie na ten cel 75 tys. dolarów, podczas gdy większość obywateli żyje w sporej biedzie. Inna sprawa że mam wrażenie, że naród prezydenta bardzo lubi, a może po prostu akurat na takich ludzi trafiałam?
Dziś rano opuściliśmy Sanę. Wyjazd był lekko nerwowy, bo wciąż nie mamy wieści, co z bagażem Tomka (ponoć został na przesiadce w Katarze), a mam wrażenie że w biurze Qatar Airways nikt się sprawą nie przejmuje. Niestety, ja się przejmuję, więc poranek rozpoczęłam od prób wymuszenia jakiejkolwiek informacji i zmuszenia ekipy przewoźnika do nieco bardziej ruchliwych działań. 
Całkiem dobre drogi tu mają! Na pewno mniej dziurawe niż u nas. A jakie widoki! Co chwila wysoko na skałach odsłaniają się kolonie domów-wieżowców wybudowanych z kamieni i oblepionych gliną. Z kolei zbocza gór pokrywają uprawne tarasy. Chcąc wykorzystać każdy kawałek ziemi, już od wieków lokalesi budują takie kamienne „schody dla Gigantów”, na których widać wysuszone poletka. Ponoć tylko 3% terenu Jemenu to ziemie uprawne (w końcu to głównie pustynny kraj), a z tych 3% ponad 25% upraw jest właśnie na takich tarasach. W regionie gór Haraz główne uprawy to sorgo, kawa oraz najbardziej dochodowe - plantacje gatu.
Akurat kupowałam gat dla grupy, żeby wszyscy mogli go spróbować (bądź co bądź to część tutejszej kultury), a tu okazało się że stanęliśmy przy posterunku wojskowym z wielkim karabinem i taśmą pełną naboi. Oczywiście rzuciliśmy się do robienia zdjęć, najpierw z ukrycia, potem już jawnie, ale bardzo nieśmiało, aż w końcu żołnierze sami zaczęli prosić się o foty! Obfotografowaliśmy posterunek z każdej strony! Tu nawet wojsko jest miłe!
Co do programu, to mieliśmy dzisiaj do zwiedzania dwie wioski – Al-Hajarah oraz Hoteib. W tej pierwszej pokluczyliśmy trochę między przylepionymi do szczytu wzgórza wielopoziomowymi domami, z których najstarsze powstały ponoć tysiąc lat temu. Co ciekawe - w najstarszym domu nikt nie mieszka, bo są w nim ponoć duchy! Hoteib ma zupełnie innych charakter – dominuje w nim atmosfera religijna, w związku z czym innowiercy nie mają tam prawa wstępu, a z kolei lokalesów obowiażuje zakaz żucia gatu. To ze względu na grobowce islamskich świętych mężów – jeden był Jemeńczykiem, drugi przybył z Indii, co sprawia, że przybywa tu wielu pielgrzymów rodem z Indii. 
Przed kolacją, już w Manakha, gdzie mieszkamy, poszłam do kafejki internetowej. Trochę się zdziwiłam, że w takiej dziurze jak Manakha, gdzie nie ma prądu na światła na ulicach, internet jest, choć dość drogi (4,5 dolca za godzinę), ale specjalnie z dobrodziejstw sieci nie skorzystałam, bo okazało się że wszelkie napisy są po arabsku, a na dodatek zgodnie z językiem arabskim – układ strony jest od prawej do lewej. Cóż, nawet zalogować się na swoją skrzynkę mailową nie potrafiłam. Zaoszczędzoną na Internecie kasę, wydałam na naszyjnik z turkusami, bo tu takie rzeczy są jakoś śmiesznie tanie. Zresztą trudno nic zupełnie nie kupić, bo sprzedawcy choć nie są tak nachalni jak w Egipcie, skutecznie potrafią przekonać do kupna. Kiedy Paweł bronił się przed kupnem bransoletki która do niczego nie była mu potrzebna, bystry sprzedawca stwierdził, że to świetny prezent dla żony. Paweł na to, że nie ma żony. Sprzedawca wcale nie zbity z tropu: -No ale kiedyś pewnie będziesz miał…
Wieczorem, po wyjątkowo dobrej kolacji (różne lokalne specjały), przyszedł czas na zapowiadaną przez szefa hotelu imprezę. Akurat dopijaliśmy piwko (bezalkoholowe, bo tego z procentami nie da się tu kupić, nawet w knajpie), kiedy przyszła chyba cała obsługa hotelowa plus krewni i ich kumple, przytachali różnego rodzaju bębny i zaczęli grać, tudzież tańczyć i śpiewać. Prawdziwy spontan, ale naprawdę fajny, bo naturalny, a poza tym naprawdę fajnie im to wychodziło. Potem oczywiście zaczęło się wyciąganie do tańca (poza nami byli jeszcze Słoweńcy, Włosi i Niemcy – w sumie ze 20 osób bo Manakha to punkt startowy na trekingi) – mimo prób udawania, że jestem pochłonięta robieniem zdjęć, nie było zmiłuj się – w sumie cztery razy musiałam produkować się może nie tyle na parkiecie, co na dywanach. Najfajniej jednak zrobiło się kiedy turyści już poszli do pokojów, więc Jemeńczycy grali i śpiewali już właściwie tylko dla siebie. Aż miło patrzeć, jak się fajnie bawią bez kropli alkoholu. U nas (w Polsce) chyba by się tak nie udało…
Dzień rozpoczęłam baaardzo wcześnie. O 4.15! Wiem, bo spojrzałam na zegarek. Zakładałam że wyśpię się wreszcie za wszystkie czasy, ale gdzie tam – o wspomnianej barbarzyńskiej porze obudził mnie głos muezzina wzywającego do porannej modlitwy (tzw. ezan). Ogólnie głosy muezzinów mi nie przeszkadzają, uważam je nawet za miły folklor, no ale tym razem głośnik minaretu był po sąsiedzku z moim oknem, na dodatek jeszcze otwartym. Właściwie to miałam wrażenie, że ów głośnik mam tuż przy uchu, trudno więc było się nie obudzić. –Zaraz skończy! – pomyślałam sobie, bo zazwyczaj ezan trwa może ze dwie minuty. Gdzie tam – tym razem nadawano chyba jakąś modlitewną transmisję, bo głośnik trąbił przez bite 45 minut! Oczywiście o spaniu nie było mowy, a jak już się śpiewy skończyły to i tak już zasnąć nie mogłam. 
Humor po wczesnoporannym wkurzeniu poprawił mi tuż przed śniadaniem Mohamed (tu co drugi facet ma tak na imię), a konkretnie przewodnik Słoweńców, z którym wczoraj najczęściej tańczyłam. No więc Mohamed przyniósł mi w prezencie srebrną bransoletkę z naturalnymi koralami plus jeszcze ładny wisiorek. Zaskoczył mnie ogromnie, bo co tu dużo gadać – to miłe… Oczywiście Mohamed nie omieszkał też dodać, że jeśli kiedyś tu przyjadę, to weźmie mnie gratis na treking (w końcu jest przewodnikiem), na co żeby nie robić mu przykrości (bo przecież nie przyjadę) grzecznie odpowiedziałam po tutejszemu: „Inszallah” (czyli: jak Bóg, znaczy się Allah pozwoli).
Od powrotu do głównej szosy znowu zaczęliśmy nabierać wysokości – kulminacyjny moment naszej dzisiejszej trasy przekroczył 3000 m n.p.m., dzięki czemu znowu zrobiło się przyjemnie rześko i przeprosiliśmy się z odłożonymi na bok polarami. Mimo, że pasmo górskie w którym teraz jesteśmy ma zupełnie inny wygląd od tego wczoraj, tutaj też jest tarasowata uprawa poletek, co nadaje zboczom niezwykle malowniczy wygląd. 
Dzisiaj nocujemy w Shibam – swoją drogą warto wiedzieć, że w Jemenie są cztery miasta o tej nazwie, co doprowadza do częstych pomyłek. Wysokość 2500 m n.p.m. więc jest przyjemny chłodek, a w nocy pewnie będzie wręcz zimno. Hotel jest dość skromny – właściwie to „fundoq”, czyli taki z założenia tańsza miejscówka, ale za to jest lokalny klimacik, bo np. kolację podano nam w tradycyjnym stylu, czyli na rozłożonych na dywanie poduchach. Turystów poza nami nie ma tym razem żadnych, po drodze też dzisiaj nikogo nie spotkaliśmy. 
Dzień zaczęliśmy od mini-trekingu. Kierowcy podrzucili nas do położonego w górze ponad Shibam miasteczka Kawkaban, skąd zeszliśmy sobie z powrotem do Shibam (około 40-minutowy spacerek). Oczywiście po samym Kawkaban też trochę pochodziliśmy. Jest to obronne miasto (już sam fakt, że tak wysoko je zbudowano, o tym świadczy), w dużej mierze zrujnowane (efekt bombardowań w czasie wojny o zjednoczenie Jemenu 20 lat temu), ale wciąż oddające klimat życia sprzed setek lat. Jedynie trochę uprzykrzający życie są sprzedawcy biżuterii – wożą towar na taczkach i trudno się od nich opędzić.
Po powrocie do Shibam trafiliśmy na targ. Najciekawsza była sekcja z bydłem – tutejsze krowy przypominają koleżanki afrykańskie – mają potężne rogi i wielki garb wypełniony tłuszczem. Było też trochę owoców – dałam się skusić na pięknie wyglądające pomarańcze, które nie dość że wcale nie były tanie (wyszło 2,5 dolca za kilogram, czyli drożej niż w Polsce), to po zdjęciu wyjątkowo grubej skóry w smaku przypominały suche wióry.
Z Thuli czekał nas dość długi przejazd górską drogą budowaną ponoć przez Chińczyków (10 z nich zginęło w czasie wysadzania skał). Szosa jest imponująca, bo wije się niczym wstążka po stokach gór, które są w tym rejonie całkiem wysokie (samochodem wjechaliśmy na 3100 metrów). Jeden z postojów na zdjęcia był przy śmiesznej skale, nazwanej przez jednego z naszych kierowców „Fiutem Bin-Ladena”. 
obejść. Przez pierwszą część dnia są ospali, małomówni, aż w końcu przychodzi wyczekiwany długo moment, gdy kupują torebkę z liściastą zawartością i momentalnie promienieją w uśmiechu szczęśliwości. Mohamedowi z drugiego samochodu to już się od tego momentu ponoć gęba nie zamyka . Co ciekawe, Ali (nasz przewodnik) powiedział, że ponoć w sąsiedniej Arabii Saudyjskiej gat jest zakazany! Inna sprawa że Saudyjczycy przyjeżdżają na żucie gatu do Jemenu (nie potrzebują wiz, więc mogą sobie przekraczać granicę ile razy chcą). Inna sprawa że z Jemenu do Arabii Saudyjskiej idzie ponoć niezły przemyt wszelakich używek. Chodzi m.in. o narkotyki, które na czas pokonania granicy ponoć zaszywa się wielbłądom w brzuchu albo w garbach. Z kolei do Jemenu owe używki (alkohole i narkotyki) przywozi się z pobliskiego Dżibuti – obydwa kraje dzieli zaledwie 25 kilometrowy przesmyk, który pod osłoną nocy przemytnicze łodzie pokonują błyskawicznie. 
Co do objeżdżania Jemenu to chwilowo pożegnaliśmy się z górami. Dziś już nocujemy na wybrzeżu – Hudaydah to drugi co do wielkości port Jemenu (po Adenie do którego jedziemy później), za to nad Morzem Czerwonym największy i najważniejszy. W każdym razie mamy już tropikalny upał i gwar wielkiego miasta (w Hodeidzie mieszka 2 mln ludzi!). 
Z Hajji zjechaliśmy na równinne, porośnięte plantacjami sorgo wybrzeże, gdzie odwiedziliśmy kilka tamtejszych wiosek. Najciekawsza była wioska ludu Hama. Ludzie z tej grupy mają afrykański (uproszczając: murzyński) wygląd i mieszkają w domkach z zewnątrz podobnych do takich jakie są w Etiopii, Ugandzie, czy innych krajach afrykańskich (chodzi o kryte strzechą okrąglaki). Podkreślam jednak słowo „z zewnątrz”, bo zarówno w domach, jak i na zewnątrz jest niemal sterylnie czysto, czego w Afryce raczej nie ma, a poza tym charakterystycznym elementem zdobniczym ścian (w środku) są pozawieszane na nich kolorowe talerze, dzbanki i inne sprzęty kuchenne. Zwłaszcza talerze są cenione – całe ściany są nimi obwieszone. 
Zajrzeliśmy jeszcze do innej wioski, która już nie składała się z „afrykańskich” chatek, tylko z murowanych domów, była mocno zaśmiecona i co najgorsze – zaraz po wyjściu z samochodów, zostaliśmy osaczeni przez wielką gromadę dzieciaków i ciekawskich facetów. Wszyscy chcieli aby zrobić im zdjęcie, pchali się, krzyczeli, i w efekcie jpo 5 minutach wszyscy już mieliśmy ból głowy. Szczerze mówiąc to najchętniej opuścilibyśmy hałaśliwą wioskę, no ale trzeba było obfotografować znajdujący się tam ładny meczecik, zrujnowany zamek (też z czasów tureckich), a poza tym poszliśmy do bardzo ciekawego domu, w którym mieszka pan mający ponoć 110 lat! Leciwy gospodarz ciągle chodzi o własnych siłach i wygląda całkiem zdrowo. Ponoć nigdy nie miał żony – czyżby to recepta na długowieczność? No ale wracając do jego domu, bo w końcu poszliśmy oglądać nie pana tylko chałupę – z zewnątrz zarówno dom jak i płot pomalowany jest w jaskrawe wzorki, a wewnątrz, na ścianach, też wiszą kolorowe talerze. Zetknęłam się z czymś podobnym w miasteczku Harar we wschodniej Etiopii – ciekawe kto na kim się wzorował: Jemeńczycy na Etiopczykach, czy odwrotnie?
A tak w ogóle to dzisiaj przez większą część dnia jeździliśmy z policyjną obstawą. Od momentu wyjazdu z hotelu w Hajja do dojazdu na wybrzeże, cały czas mieliśmy na przedzie albo z tyłu radiowóz (przy przejeździe przez niektóre miasteczka, nawet na sygnale). Szczerze mówiąc nasi ochroniarze nie robili wrażenia komandosów którzy gdyby coś, mogliby nas obronić, no ale przynajmniej chętnie pozowali do zdjęć. 
Ale na świetnym targu rybnym rano byliśmy! Widziałam wiele tego typu miejsc, ale to, w Hudaidzie, podobało mi się najbardziej. Było wszystko co powinno być: kolorowe łodzie, rybacy naprawiajacy sieci, kłębiący się tłum, licytacje wystawionych na sprzedaż ryb, no i same ryby – małe, duże, a wiele takich, jakich w życiu nie widziałam. Najbardziej podobały mi się sumiaste (znaczy się z wąsiskami) „cat-fish” czyli „ryby-koty” (to od tych wąsów), malutkie rekiny-młoty i ogromne rekiny z nie wiem jakiego gatunku, ale z groźnie wyglądającą szczęką. 
Następnym przystankiem po Hudejdzie było miasteczko Bayt al. Fagih. Samo miasteczko nie jest ciekawe, ale raz w tygodniu, w piątki (a dziś akurat piątek) odbywa się tam wielki targ zwierzęcy, ponoć jeden z największych na całym Półwyspie Arabskim. Targ rzeczywiście jest ogromny – można kupić/przedać na nim na przykład te śmieszne garbate krowy (dotknęłam takiego garbu – to tłuszcz przypominający miękką gąbkę), różnego rodzaju kozy, tudzież owce, no i oczywiście wielbłądy (młode w cenie przeciętnie 500 dolców, dorosłe za 1500-2000 dolarów). Ludu na targu co nie miara, ale wszyscy bardzo sympatycznie nastawieni do turystów i sami proszący się o „sura, sura” co oznacza zdjęcie (bez żadnego płacenia). Oczywiście w ciągu kilku minut cały bazar wiedział że przyjechali turyści z „Bolanda”, czyli z Polski, co chyba jest na nasz plus, bo lepiej aby nie brano nas za Amerykanów czy Brytyjczyków.
Dłuższy postój zrobiliśmy sobie w Zabid – mieście, którego starówka została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Niestety, widać że brakuje kasy na renowację starych budynków, choć Abdullah, chłopak który nas oprowadzał, mówił że trochę udzielali się tu archeolodzy z Niemiec (ich rząd dał kasę na wybrukowanie uliczek) i Kanadyjczycy (przyjeżdżają zimą pracować przy cytadeli). Aż trudno uwierzyć, że w IX wieku w Zabid, które było ważnym centrum religijnym, istniało 280 meczetów, teraz zaś jest ich już tylko 29, w tym 4 przeznaczone wyłącznie dla kobiet (kazania wygłasza w nim „imama”, no bo facet-imam też tam nie ma prawa wstępu). Szkoda że nie mogliśmy wejść do Wielkiego Meczetu (może modlić się w nim jednorazowo 6 tys. osób) – to jeden z niewielu meczetów w Jemenie, gdzie turyści są wpuszczani, poza piątkami, czyli dniem modlitw, a dzisiaj akurat piątek. Za to widzieliśmy meczet, gdzie w IX wieku jeden z ówczesnych uczonych wykładał przedmiot „al-jabr” od czego ponoć pochodzi nazwa „algebra” (innymi słowy: teraz mieszkańcy Zabid uważają, że to właśnie ich miasto jest kolebką algebry).
Abdullah zabrał nas też do domu, w którym przez jakiś czas mieszkał Pier Paolo Pasolini, włoski reżyser który w 1972 roku, 3 lata przed swoją śmiercią, wyprodukował film „Kwiat tysiąca i jednej nocy” (sceny do niego kręcono w Sanie i właśnie w Zabid). Przyznaję – filmu nie widziałam, ale wiem że Jemeńczycy nie byli nim zachwyceni, ze względu na sceny erotyczne. Tak czy owak teraz Zabid jest w programie każdej włoskiej wycieczki– Abdullah mówił, że Włosi potrafią wpaść do Zabid jedynie na 20 minut, odwiedzają wspomniany dom – pamiątkę po swoim rodaku i wracają do aut, bo żadne meczety i inne zabytki ich już nie interesują. Co do nas, to nikt pana Paoliniego nie kojarzył, ale trzeba przyznać że dom jest ładny i mimo konieczności zapłacenia bakszyszu (czyli dania "w łapę") warto do niego wejść.
niczego ważnego nie ma. Nawet przez pewien czas armia Erytrei więziła złapanych 200 wojaków jemeńskich (wszyscy zostali bez szwanku wypuszczeni), aż w końcu sąd arbitrażowy przyznał wysepki Jemenowi.
Dzisiejszy dzień minął nam na objeżdżaniu okolic Taiz, gdzie zatrzymaliśmy się na dwie noce. Zaczęliśmy od miasteczka Jibla, normalnie jakieś 1,5 godziny jazdy od Taiz, choć nam zajęło to dłużej bo 1) nie obeszło się od przystanków na zdjęcia (droga wspina się na wysokość prawie 2800 m, więc widoki są fajne) 2) kierowcy postanowili zrobić skrót i wjechaliśmy w terenową drogę na której wytrzęsło nas jak diabli, ale za to zatrzymaliśmy się na plantacji sorgo, bo wszyscy chcieli z bliska przyjrzeć się tej roślinie (z daleka przypomina kukurydzę, przy czym wiechcie z ziarnami są albo biało-żółte, albo bordowe). 
Niestety pałac królowej Arwy, wielki budynek w którym było 365 pokoi (można było spędzić każdą noc w roku w innej komnacie), to teraz ruina. Może kiedyś uda się przynajmniej jego część odrestaurować, bo miasteczko jest na liście miejsc kandydujących do wpisania na listę UNESCO. 
Jeśli chodzi o temat szpitali jemeńskich to Ali powiedział mi też historię o innym szpitalu, w Adenie. Wybudowany i wyposażony przez Brytyjczyków miał renomę jednego z najlepszych w kraju. Po opuszczeniu Adenu (Brytyjczycy władali tym portem od 1839 do 1967 roku), Brytyjczycy nadal szpital sponsorowali, aż w końcu poprosili aby nadać mu imię brytyjskiej królowej. Władze Południowego (czyli komunistycznego) wówczas Jemenu nie zgodziły się, no więc w odwecie Brytyjczycy przestali dawać kasę na szpital (trudno się dziwić). Inna sprawa, że teraz, kiedy Jemen jest już zjednoczony, w Adenie jest ulica brytyjskiej monarchini. 
kupić - sprzedawców gatu jest od mnóstwo, no ale Mohamed jest wybredny, więc ciągle mu coś tam nie pasowało z jakością. W końcu w przypływie desperacji, za którymś razem zdecydował się na torebkę liści, złorzecząc że drogo. Chwilę potem już żuł, cały szczęśliwy i znowu chętny do rozmów.
Ponieważ tuż obok hotelu mamy suk (bazar), trudno było nie skorzystać z okazji i nie pochodzić trochę wzdłuż zatłoczonych wieczorem straganów. Część z nas wróciła z zakupów z dżambijami (zakrzywionymi nożami), różną biżuterią (Taiz słynie z wyrobów ze srebra), a niektórzy także z serami, bo to miejscowa specjalność (takie okrągłe sery o smaku przypominającym nasze oscypki czy bryndzę). Inną lokalną specjalnością są malutkie suszone rybki, ale jakoś nie mieliśmy na nie ochoty (świeżych ryb nie ma, bo Taiz leży w górach, jakieś 200 km od morza).
Zjedliśmy spokojnie kolację, ale po kolacji pytam się kelnera czy to normalne. A on na to, że nie, i że dzisiaj to już trzeci raz, bo podobnie było rano i po południu. Ciekawość mnie zżerała, w pierwszej wolnej chwili odpaliłam więc swojego laptopa (w hotelu jest sieć bezprzewodowa), wstukałam w wyszukiwarkę „Aden, earthquake”, a tam czarne na białym że faktycznie, trzęsienie ziemi było, i to całkiem spore, bo w kluczowym momencie doszło do 5,6 stopnia! Mam nadzieję, że przynajmniej w nocy nic się już nie będzie trzęsło.
Szczerze mówiąc to jeśli chodzi o bezpieczeństwo, zrobiło się mało przyjemnie. Ali i kierowcy już z samego rana zapowiedzieli, że lepiej nie robić po drodze za wielu postojów, tylko jak najszybciej przejechać do Adenu. Początkowo myślałam że to wybieg wynikający z lenistwa, tym bardziej że zmienili program i odmówili wjazdu do trzech wiosek które mieliśmy w programie, nieco z boku głównej trasy. Niby mówili że chodzi o bezpieczeństwo, ale uwierzyłam im dopiero jak wypatrzyliśmy że nasz normalnie bardzo spokojny kierowca wkłada sobie pod koszulę nabity pistolet. 
Oczywiście żeby była jasność – normalni Jemeńczycy odcinają się od tego typu praktyk, tym bardziej że nie ma to nic wspólnego z religią (samobójstwo jest przez Koran zabronione!). W grę wchodzi polityka - część zamachów robi Al.-Qaida, a część separatystyczne organizacje, które chcą doprowadzić do ponownego rozdziału kraju na Jemen Północny i Południowy. Ali i nasi kierowcy są z Sany, czyli Jemenu Północnego i wcale nie kryją swojej niechęci do rodaków z południa, gdzie jak twierdzą pełno jest takich, co tylko robią problemy. A tymczasem mamy w tym newralgicznym rejonie jeszcze 4,5 dnia…
Po drodze zatrzymaliśmy się na lokalnym targu (przewodnik i kierowcy musieli przecież kupić gat), a potem jeszcze przy pomniku ofiar wojny domowej z 1994 roku (po zjednoczeniu obu Jemenów w 1990 roku nie wszystkim się ta unifikacja podobała, więc zaczęły się walki). Pomnik jest dość specyficzny, bo przypomina fragment bomby, a zrobiony jest z… granatów (nie tych do jedzenia, tylko tych wybuchowym), w środku zaś stoi figura człowieka z urwaną nogą.
Mimo że i tu nie brak tradycyjnie ubranych ludzi (kobitki w czarnych czadorach, panowie w spódniczkach fota, z dżambijami (nożami) u pasa), widać że równocześnie to całkiem niezły kurort – jest tu sporo dobrych hoteli, całkiem przyjemne plaże, działają kluby nocne i dyskoteki, no i można kupić alkohol (w hotelu - puszka Heinekena za 1500 riali). Po brytyjskim panowaniu nad miastem (Brytyjczycy byli tu od 1839 do 1967 roku), pozostała wieża zegarowa zwana „Małym Benem” (w analogii do londyńskiego Big Bena), trochę kolonialnych budynków, kościół anglikański i wielki cmentarz. Co do kościołów to odwiedziliśmy kościół katolicki – ksiądz z Indii który nas tam wpuścił, mówił że w Adenie są 3 kościoły katolickie, ale na msze, które odprawia raz w tygodniu z każdej z tych świątyń, przychodzi mu co najwyżej ze 20-30 osób.
Z innych ciekawych miejsc byliśmy też przy cysternach (zbiornikach na wodę), które nie wiadomo ile mają lat, ale na pewno nie mniej niż tysiąc. Cysterny od roku są już ponoć na Liście UNESCO, ale pal sześć cysterny – największą przy nich atrakcją było spotkanie z grupą ubranych w czadory dziewczyn. Dziewczyny czaiły się, aby zrobić nam zdjęcia, my czailiśmy się aby im zrobić zdjęcia, aż w końcu doszliśmy do porozumienia i zrobiliśmy sobie wspólne foty. Potem jeszcze na chwilę do dziewczyn wróciłam – już sama, a ponieważ nie było w okolicy żadnych facetów, więc odsłoniły swoje twarze, wycałowały (!), i na koniec obdarowały wafelkiem. Sympatyczne!
Dobrze, że już opuściliśmy Aden. Nawet nie chodzi o trzęsienie ziemi (w nocy był kolejny wstrząs), ale o zapowiedzi zamachów w związku z mającymi się rozpocząć za tydzień Piłkarskimi Mistrzostwami Krajów Zatoki (w domyśle: Zatoki Perskiej). Kilka dni temu złapano już jednego nawiedzonego z siatki nastawiającej się na bomby w hotelach i na stadionie, ale diabli wiedzą co im jeszcze przyjdzie do głowy. A przy okazji tych Mistrzostw – śmieszna sprawa dotycząca plakatów reklamujących ową imprezę. Słowo „zatoka” to po angielsku „gulf”, ale komuś coś się pomyliło (tu często robią pomyłki w angielskiej pisowni) i po zamianie jednej literki wydrukowano plakaty ze słowem „golf” , co wygląda na mistrzostwa w grze w golfa. :-)
(chodzi o stan techniczny maszyn), to drobiazg, a zresztą optymizmem napawała już sama nazwa przewoźnika, z którego usług korzystaliśmy, czyli Felix Airways, „Szczęśliwe” Linie Lotnicze :-). Uczciwie muszę przyznać, że źle jeśli chodzi o ten lot nie było – samolot z zewnątrz wyglądał całkiem przyzwoicie, w środku wygodne siedzenia, wystartował w miarę punktualnie, obsługa miła, a mimo że lot na tej trasie trwa tylko 50 minut, były i soczki, i woda, i babeczka. Tak w ogóle to w samolocie było całkiem sporo Europejczyków, choć wszyscy lecieli dalej, tzn. na Sokotrę – należącą do Jemenu wyspę, która jest typowo wakacyjnym, zupełnie bezpiecznym rejonem. Była wśród pasażerów m.in. rodzinka z Niemiec – facet przyjechał na 4-letni kontrakt i zabrał z sobą żonę plus trójkę dzieci. Żona i najstarsza córka chodzą w czadorze, ale że mają odkrytą twarz, spod chusty widać blond włosy.
Widoki z samolotu były ciekawe, ale na dłuższą metę mało urozmaicone - bezkresna, dochodząca do morza skalista pustynia i wysuszone, zupełnie bezdrzewne góry o płaskich wierzchołkach, a między nimi – wadi, czyli suche doliny. Jedyna oznaka cywilizacji to nadmorska droga którą mieliśmy jechać.
Najładniejsze miejsce w mieście to nadmorski deptak, skąd jest też fajny widok na wybudowane na skałach wiekowe wieże obserwacyjne, stojące w zatoczce kolorowe łódeczki i szpaler białych budynków przy głównej ulicy. Z kolei miejsce najruchliwsze to oczywiście suk, który znajduje się w okolicy starego meczetu. Ponieważ w tym rejonie ludzie nie żują gatu (nie ma gdzie go uprawiać, nie ma też za bardzo jak transportować, czyli nie ma jak zdobyć świeżych liści), popołudnia tutejsi panowie spędzają na graniu na ulicy w karty czy coś w stylu warcabów. Jeśli chodzi o lokalne specjalności jedzeniowe, które można kupić na ulicznych straganach to np. suszone odnóża ośmiornicy czy suszone rekinki. Poza tym część suku to różnego rodzaju „chińszczyzna”, no i stragany z kolorowymi, często bardzo seksownymi sukienkami. Oczywiście to kreacje do podziwiania jednynie przez najbliższe grono – wszystkie kobiety, w tym starsze dziewczynki, na ulicę wychodzą w czarnych czadorach, jedynie ze szparą na oczy.
Dziś dla muzułmanów wielkie święto. Właściwie to zaczęło się już wczoraj, ale dzisiaj jest jego najważniejszy moment, choć wakacje, wolne od pracy będą jeszcze trwały przez najbliższe kilka dni. Ogólnie to czas kiedy odbywa się hadż, czyli główna pielgrzymka do Mekki – w tym roku jest tam ponoć 1,5 mln pielgrzymów. W telewizji ciągle pokazują tłumy w białych szatach, obchodzące miejsce zwane Kaaba - najważniejsze islamskie sanktuarium, czyli prostopadłościan ze świętym, „czarnym” kamieniem.
Jednym z najważniejszych dzisiejszych rytuałów w każdej muzułmańskiej rodzinie było „złożenie ofiary” a dokładniej – zabicie jakiegoś zwierzaka (krowy, wielbłąda, kozy, owcy – w zależności od tego na co kogo stać). Co do zabicia zwierzaka to dokonuje się tego w określony, rytualny sposób – zwierzę musi być zdrowe, związuje mu się trzy nogi i w odpowiedni sposób, jednym ruchem ostrego noża, podrzyna gardło. W miastach robi to zwykle doświadczony rzeźnik – byliśmy dzisiaj w jednym takim zakładzie gdzie na swoją kolejkę do śmierci czekało kilka pogodzonych z losem cielaczków. Co prawda przy nas zabijania zwierząt nie było, za to widzieliśmy jak się oprawia mięso – 1/3 idzie do spożycia przez rodzinę, która nabyła zwierzę, 1/3 przeznacza się dla dalszej rodziny, sąsiadów i znajomych, a ostatnią 1/3 oddaje się biednym i potrzebującym.
pokazywać się w negliżu), w obstawie samochodu policyjnego (a w pewnym momencie dwóch samochodów), plus z uzbrojonymi żołnierzami w każdym z naszych dżipów, pojechaliśmy na plażę Sharma Beach 130 km od Mukalli.
Po powrocie do Mukalli poszłam się chwilę przejść, a raczej – zrobić zdjęcia dziewczynkom, które z okazji dzisiejszego święta są ubrane niczym małe królewny w przepiękne sukieneczki. Było miło, bo dzieciaki chętnie pozowały, a ich zakutane w czadory mamusie życzliwie machały. Gorzej ze spacerem wieczornym. Wyszliśmy po kolacji w kilka osób, zdążyliśmy przejść ze 100 metrów, a tu przybiega zdyszany Ali (przewodnik) mówiąc, że dostał telefon od rozstawionej w okolicach hotelu policji z nakazem ściągnięcia nas z powrotem. Powiedział jednak, że druga strona kanałku po którym pływają oświetlone stateczki, jest ok, więc zmieniliśmy kierunek spaceru, podczas gdy Ali wrócił do hotelu. Zrobiliśmy ze 200 metrów we wskazaną stronę, gdy Ali znowu się koło nas pojawił, twierdząc że znowu go nasłała policja, bo te 200 metrów to już od hotelu trochę za daleko. Cóż było robić, wróciliśmy. Poczułam się trochę jak w Korei Północnej – tam też nie ma mowy o wychodzeniu z hotelu.
Większość drogi mieliśmy dzisiaj przez góry. Pokonując serpentyny wjechaliśmy na wysokość mniej więcej 1600 m n.p.m. (a wjeżdżaliśmy od samiutkiego morza), a tam, zamiast jakiejś przełęczy i zjazdu w dół, rozciągał się rozległy płaskowyż, sądząc po różnych maszynach do odwiertów i kursujących co i rusz cysternach – wykorzystywany gdzie niegdzie jako pola naftowe. Pewnie dlatego po drodze mijaliśmy tak wiele posterunków – wojska i policji jest tu od groma. Swoją drogą my też mieliśmy ochronę – znowu jechała z nami furgonetka z policjantami, a dodatkowo w każdym z naszych land roverów – jeszcze po uzbrojonym żołnierzu. Żeby pokazać nam, że nie ma żartów, po drodze Ali pokazał nam miejsce, gdzie dwa lata temu zginęła dwójka Belgów – zostali zastrzeleni w samochodzie, chociaż też mieli ochronę… Tutaj muszę wyjaśnić że te zamachy nie mają nic wspólnego z islamem jako religią. Fakt, robią je ludzie z ugrupowania Braci Muzułmańskich, ale chodzi o grubszą politykę. Jemen to od dawna teren mieszania się wpływów komunistycznego Związku Radzieckiego (dopóki istniał), USA i Arabii Saudyjskiej, walki separatystów pragnących ponownego oddzielenia Jemenu Południowego, no i działalności terrorystów z Al-Kaidy (przez samych Jemeńczyków raczej nie popieranej).
Po drodze zatrzymaliśmy się w przepięknym miejscu. Dokładniej był to hotel – bardzo elegancki i nowy (oddany do użytku rok temu), ale nie sam hotel był ważny, ile widok z jego tarasu. Widok był na głęboki kanion, wcale nie gorszy niż osławiony amerykański Grand Canyon, w dole którego uwagę przykuwała zielona oaza palm daktylowych i wybudowane na skale wysokie, wielopiętrowe domy z gliny. Przy okazji napawania się panoramką był też czas na herbatkę, choć ja akurat zamówiłam sobie jemeńską kawę. Od normalnej kawy różni się ona tym, że jest nie z prażonych ziaren, tylko z ich łusek (przez co wygląda jak popłuczyny po herbacie), a dodatkiem do niej są duże ilości imbiru, przez co jest cholernie ostra. Podano mi ów napój w glinianym naczyńku chyba ręcznej roboty, bo o dość topornym w wyglądzie, ale przez to tak urokliwym, że nie omieszkałam dogadać z obsługą, aby sprzedali mi ten elementu zastawy (zapłaciłam w przeliczeniu 2 zł). A co do różnych napojów to dzisiaj, ale jeszcze jak byliśmy bliżej wybrzeża, zafundowałam sobie za całe 100 riali (pół dolca) kokosa. Tu jakoś inaczej je otwierają niż w innych znanych mi miejscach – praktyczniej, nie mówiąc o tym, że był to najlepszy kokos jaki piłam-jadłam w moim życiu.
Najciekawszą częścią dzisiejszego programu był przejazd przez Wadi Do`an – dolinę wzdłuż której ulokowały się różne miasteczka o niezwykłej zabudowie. Nawet rozmowy w samochodzie umilkły, takie wrażenie zrobiły na nas widoki. Wszystko tu jest inne niż w pozostałych rejonach Jemenu. I architektura, i sposób malowania domów (pastelowe barwy), poza tym pełno jest malutkich budowli wyglądających jak przydrożne kapliczki, choć to ufundowane przez różnych ludzi ujęcia wody. Również tutejsze kobiety się wyróżniają, a to za sprawą wielkich, szpiczastych kapeluszy, jakie u nas kojarzą się z czarownicami (takie kapelusze noszą tu Beduinki). Z innych ciekawostek – Wadi Do`an słynie z miodu, który jak mówił Ali, cieszy się taką sławą, że może kosztować nawet 100-150 dolców (dolarów USA) za kilogram. Ma ponoć właściwości lecznicze, a w dawnych czasach często stanowił prezent dla władców i różnych ważnych gości. Zakoczyły nas natomiast rozwieszane w wielu miejscach plakaty zniechęcające do żucia gatu. Oczywiście ludzie i tak żują, ale zdecydowanie mniej i na mniejszą skalę niż np. w Sanie. Nasi kierowcy na przykład nie żują. Nawet zażartowałam z Sabrina, że pewnie nie żuje, bo należy do Braci 
Muzułmańskich (z Sabrinem można pożartować, bo to bardzo wesoły facet), a on na to, zupełnie poważnie, że tak, należy… I w tym przypadku to wcale nie żart… Swoją drogą po przyjeździe do hotelu, kiedy już zakwaterowałam grupę, okazało się że przy holu recepcyjnym jest akurat spotkanie jakiejś wierchuszki Braci Muzułmańskich. Nie powiem, trochę nieswojo mi się zrobiło. Mam nadzieję że to ci, którzy zbieraja się wyłącznie w celach religijnych. Na wszelki wypadek na kolację założyłam koszulkę z arabskim napisem "Jestem za wolną Palestyną" (kupioną jak na ironię w Izraelu, choć "spod lady"). 
Ciekawiej było w Tarim, gdzie dumą miasta jest meczet z 54-metrowym minaretem. Tabliczka głosząca, że „wstęp tylko dla muzułmanów” rozwiała nadzieje, że wejdziemy do środka, ale nawet z zewnątrz budowla jest ładna. Poza tym siedząc przy herbatce, w knajpce naprzeciw meczetu, mogliśmy pogapić się na miejscowych ludzi, którzy w Wadi (Dolinie) Hadramawt są wyjątkowo konserwatywni i bardzo religijni. Do tej pory (znaczy się: w innych rejonach) kobiety chodziły w czadorach, ale mogły patrzeć na świat przez szparę na oczy – tutaj nawet szpary nie mają, całkowicie zasłaniają głowę. A zresztą nie tylko głowę, nawet ręce, bo mimo upału noszą czarne rękawiczki. Co do facetów to w przeciwieństwie do Jemeńczyków z zachodnich rejonów, nie noszą zwykle dżambiji, za to swoją „tradycyjność” okazują tym, że częściej mają brody, są bardziej na dystans, no i wielu z nich nie zgadza się na zdjęcia. Dzisiaj jeden z nich zaczepił mnie skąd jesteśmy. Mówię, że „Bolanda”, czyli z Polski, na co on że super, bo my też byliśmy komunistycznym krajem, a po chwili zadaje pytanie, czy teraz nam się żyje lepiej, czy gorzej. Ponieważ jesteśmy na terenie dawnego Jemenu Południowego (czyli tego komunistycznego), diabli wiedzą co odpowiadać, bo nie wiadomo na kogo się trafi. Powiedziałam wymijająco, że to temat na długą dyskusję, a teraz mam z grupą zwiedzanie, bo przecież Jemen to taki ciekawy kraj… Cóż, wolę mieć dobre układy z lokalesami, uważam więc by ich czymś nie urazić…
Co do bezpieczeństwa to dzisiaj chodziliśmy w obstawie dwóch uzbrojonych żołnierzy – jeden był na początku, drugi jako zamykający. Ale to nie wszystko – w Szibam okazało się, że jeszcze pilnują nas tajniacy po cywilnemu, a poza tym był jeszcze jakiś gostek na motorze, który ciągle uzgadniał z Alim ile mamy czasu na zobaczenie danego miejsca. W tej sytuacji nie mogłam powstrzymać się od pytania, jak jest z indywidualnym podróżowaniem. Według Alego „no problem”, poza tym że trzeba jeszcze w Sanie załatwić stosowne zezwolenia i na miejscu zgłosić się po ochronę. Rewelacja - wakacje z bodyguardem! Ale i tak nasza ochrona okazała się niczym w stosunku do grupy Japończyków, których ku naszemu zdumieniu dzisiaj spotkaliśmy (śpią w naszym hotelu). To jedyni turyści jacy spotkaliśmy w Hadramawt! Mają na swoją grupę cztery samochody jeżdżące w obstawie radiowozu na sygnale, przez co wyglądają nie gorzej niż konwój prezydencki, który widzieliśmy w Taiz. Ponieważ dostatecznie zwracają na siebie uwagę, zakładam że jeśli kogoś miano by zaatakować, Azjaci mają na to większą szansę (czego rzecz jasna absolutnie im nie życzę).
Wracając do naszego zwiedzania. Po krótkiej przerwie obiadowej w hotelu, mieliśmy popołudniem wyjechać na zwiedzanie Shibam. Już byliśmy gotowi aby wsiąść do samochodów, kiedy Ali z niewyraźną miną oświadczył, że coś się stało w Shibam i nie możemy tam jechać. Co się stało, nie umiał wyjaśnić, mieliśmy po prostu czekać na dalsze dyspozycje od kogoś z bezpieki. Szczerze mówiąc nie zbyt miłe było to oczekiwanie, choć nieco się uspokoiłam, jak pół godziny później dano nam znać, że nie był to żaden atak na turystów, tylko kłótnia dwóch rodzinnych klanów, które złapały za broń (bo tu strzelbę w domu posiada wiele osób) i trochę się tam postrzelały. Na szczęście nikt nie zginął, ale zanim porywczych awanturników powyłapywano i zabrano na komisariat, trochę potrwało. Problem w Shibam polega na tym, że do otoczonego murami miasta prowadzi tylko jedna brama, którą na wszelki wypadek policja w międzyczasie zamknęła. 
Sympatycznym zakończeniem dnia był zachód słońca na wzgórzu widokowym, z którego widać „wieżowce” Shibam. Inna sprawa, że dla mnie i Alego był to najbardziej stresujący punkt programu, bo właśnie w tym miejscu dwa lata temu zamachowiec-samobójca odpalił bombę, przez co zginęła grupa Koreańczyków i Hiszpanów plus jemeński przewodnik (przyjaciel Alego). Teraz bezpieka dba o to, aby żadni lokalesi z turystami na wzgórze nie wchodzili, ale szczerze mówiąc nigdy nie wiadomo czy z któregoś z pobliskich wzgórz ktoś nie strzeli np. z granatnika, jak to było w niedawnym zamachu na ambasadora Wielkiej Brytanii. Widok na Shibam był fajny, ale po zejściu do samochodu spojrzeliśmy z Alim na siebie i głęboko odetchnęliśmy, wiedząc co każde z nas ma na myśli. 
Bóg (Allah) strzeże, więc przed startem, zaraz po instrukcji bezpieczeństwa, także i w "Felixie" puszczana jest przez głośniki modlitwa do Allaha za szczęśliwą podróż. 
Pobyt w Sanie zaczęliśmy od wyjazdu do znajdującego się 15 km za Saną „Zamku na Skale”, czyli po tutejszemu Dar al-Hajar. Dokładniej jest to wzniesiony w latach 30.tych XX wieku pałac stanowiący letnią rezydencję ówczesnego imama. Budowla z zewnątrz wygląda dość oryginalnie, zaś po wejściu do środka (bilet to 500 riali czyli 2,5 dolca, bo to teraz muzeum) można zobaczyć jak imam sobie mieszkał. Warto do Pałacu na Skale przyjechać w piątek (nam właśnie tak wypadło), bo wtedy jest szansa jeszcze na dodatkowe atrakcje w postaci tłumu lokalesów (okazja do ciekawych zdjęć) plus tradycyjne tańce, w jakich spontanicznie udzielają się mężczyźni. Ogólnie wygląda to tak, żę panowie tańczą w kółeczku, wymachując dżambijami (nożami) i drepcząc jeden za drugim (rytm narzucają bębny i prowadzący, którym w tym przypadku był żwawy staruszek). Przy okazji narobiłam też sporo zdjęć kobietom. Normalnie kobiety w Jemenie unikają zdjęć, ale dzisiaj przy Pałacu na Skale były całe rodziny – czytaj panowie z wianuszkiem żon, sióstr i ich latorośli, a jak facet pozwoli, to fotografować kobiety można. Dziś o dziwo panowie sami prosili, by uwiecznić ich piękniejsze połowy, ewentualnie one po zgodzie męża lub brata pytały, czy mogą zapozować. 
Wracając do dnia... Po krótkiej sjeście w hotelu wybraliśmy się całą naszą grupką na spacer na starówkę. Ali mówił co prawda że to maksimum pół godziny na piechotę, a wyszła prawie godzina, ale pal sześć – najważniejsze, że było miło i jak zwykle ciekawie, bo na ulicach Sany ciągle się coś dzieje. Dla mnie to naprawdę magiczne miasto, zwłaszcza starówka, po której mogłabym kluczyć godzinami. Spacer zakończyliśmy na dachu znajomego już nam hotelu, z którego przy okazji popijania herbatki jest super widok na miasto. 
Dziś już ostatni dzień naszej podróży po Jemenie. Rano pojechaliśmy zobaczyć Muzeum Narodowe, które mieści się w dawnym pałacu jednego z imamów. Tematyka eksponatów jest mocno zróżnicowana – od archeologicznych znalezisk z Marib (czyli ze stolicy królestwa Saby), przez biżuterię, broń (m.in. ciekawy nóż z trzema ostrzami), tradycyjne stroje, narzędzia rolnicze, po wyliniałe, wypchane lwy (podarowane w prezencie - jeden przez Etiopię, drugi przez Kenię. Pewnie kiedy je podarowano, były żywe). Aaa, jest też misternie haftowana narzuta na Kaabę – sanktuarium ze świętym kamieniem w Mekce (co roku narzuta jest zmieniana, więc tę wykorzystaną traktuje się jak rodzaj relikwi).
władczyni, o której wspominałam przy zwiedzaniu Taiz. Kiedy zapytałam Alego dlaczego „ pan mąż” nie został pochowany wraz z dostojną małżonką, Ali wyjaśnił, że był alkoholikiem i nie było to udane małżeństwo. Może i tak było, ale w takim razie dlaczego muzułmanie pielgrzymują do grobu kogoś, kto bynajmniej nie jest dla nich wzorem moralnym? Niestety przewodnikom miejscowym, także Alemu, nie we wszystkim można wierzyć – plączą im się daty (zwłaszcza ery – lata przed naszą erą i naszej ery), a szczerze mówiąc to ogólnie zdarza im się mówić bzdury. Dzisiaj w muzeum Ali wskazując rzeźby ewidentnie greckie twierdził, że to dzieło stworzone na zamówienie jednego z imamów. Czasy islamskich imamów to najwyżej VII wiek (naszej ery oczywiście), bo wcześniej islamu nie było, natomiast tabliczka przy rzeźbie wskazywała na okres Aleksandra Wielkiego, co oznacza IV wiek przed naszą erą! 
posiadłość. Prezydent Jemenu ma teraz dwie żony. Wcześniej była jeszcze jedna, zresztą wybrana jako pierwsza, ale zginęła w wypadku drogowym. Jeśli chodzi o potomstwo to prezydent doszedł do szesnastki!
tutejszemu: szaj. Dzisiaj jednak na kawiarenkę z kawą trafiłam, właśnie na suku, na placyku przy głównej bramie prowadzącej przez mury. „Lokal” składał się z dwóch stolików przy których siedzieli jak to zwykle w Jemenie sami faceci i popijali brązowawą ciecz, która w tutejszej wersji była kawą.
Co do kontaktów z lokalesami to dzisiaj, wchodząc na mury miejskie (za drobną opłatą można to zrobić przy bramie Bab-Al-Jemeni) wdałam się w dyskusję z chłopakiem z Litwy, który siedział ubrany jak lokales (czyli w "spódniczce" zwanej fota, przepasany pasem za którym miał dżambiję i w zawiniętej na głowie chuście-turbanie) i żuł gat. Wyglądał w tym stroju jak przebieraniec, szczerze mówiąc śmiesznie, bo na kilometr było widać że to „białas”, który na siłę chce przeistoczyć się w lokalesa, a niespecjalnie mu to wychodzi. On oczywiście uważał, że każdy biały powinien ubierać się po miejscowemu, aby pokazać respekt dla lokalnych tradycji. Oczywiście każdy ma prawo robić co chce, choć ja akurat jestem za wersją pośrednią. Innymi słowy: jak najbardziej respekt dla tradycji, ale nic na siłę, czyli wersja ubioru zakryte ramiona i nogi, u pań - w konserwatywnych wioskach chusta na głowę. Uważam że to starczy i że głupio bym wyglądała w czadorze z plecaczkiem i aparatem na szyi.
